{"id":17495,"date":"2020-04-18T19:32:47","date_gmt":"2020-04-19T00:32:47","guid":{"rendered":"https:\/\/sylwiatravel.com\/?p=17495"},"modified":"2022-10-25T15:50:48","modified_gmt":"2022-10-25T13:50:48","slug":"chia-czyli-szalwia-hiszpanska-super-jedzenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sylwiatravel.com\/pl\/chia-czyli-szalwia-hiszpanska-super-jedzenie\/","title":{"rendered":"Chia, czyli sza\u0142wia hiszpa\u0144ska, jako super jedzenie Aztek\u00f3w i Maj\u00f3w"},"content":{"rendered":"
Co warto je\u015b\u0107, by by\u0107 zdrowym? Dzi\u015b wi\u0119cej o nasionach chia (sza\u0142wia hiszpa\u0144ska), kt\u00f3re bli\u017cej pozna\u0142am i  pokocha\u0142am podczas pobytu w Peru \ud83d\ude42 Od tego czasu nie mo\u017ce ich zabrakn\u0105\u0107 w mojej kuchni oraz w przygotowywanych przeze mnie posi\u0142kach. Poznaj szlachetne w\u0142a\u015bciwo\u015bci chia oraz histori\u0119 tej ro\u015bliny.<\/blockquote>\n

Aztekowie i Majowie – na pewno s\u0142yszeli\u015bcie o tych kulturach. Zamieszkiwa\u0142y one niegdy\u015b tereny Mezoameryki, podbitej ostatecznie przez hiszpa\u0144skich konkwistador\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie te ludy, jako pierwsze pokocha\u0142y nasiona chia, pokaza\u0142y jak mo\u017cna je wykorzysta\u0107 w codziennej diecie oraz jak\u0105 maj\u0105 moc i warto\u015b\u0107. Wraz z zadomowieniem si\u0119 Hiszpan\u00f3w w Ameryce Centralnej, nast\u0119pnie tak\u017ce w Po\u0142udniowej, chia zosta\u0142a wyparta przez inne ro\u015bliny uprawne, takie jak pszenica, j\u0119czmie\u0144, czy ry\u017c i ostatecznie na niemal pi\u0119\u0107set lat popad\u0142a w zapomnienie. Na szcz\u0119\u015bcie nie znikn\u0119\u0142a na zawsze, przeciwnie aktualnie ma swoje drugie \u017cycie!<\/p>\n

Chia (Salvia hispanica L.) to jednoroczna ro\u015blina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Nale\u017cy do tej samej rodziny co m.in. mi\u0119ta, tymianek, rozmaryn, czy oregano. Pochodzi z teren\u00f3w Mezoameryki \u2013 g\u0142\u00f3wnie z obszaru obejmuj\u0105cego dzisiejszy Meksyk i Gwatemal\u0119, na kt\u00f3rych to obszarach by\u0142a uprawiana ju\u017c oko\u0142o 3400 lat p.n.e. Uprawiana jest w tropikalnych i subtropikalnych warunkach, nie jest niestety tolerancyjna na mr\u00f3z. Nasiona chia zaliczana jest do tzw pseudozb\u00f3\u017c (zbo\u017ca rzekome), kt\u00f3re nie zawieraj\u0105 glutenu i stanowi\u0105 idealny zamiennik zb\u00f3\u017c m.in. dla os\u00f3b, kt\u00f3re musz\u0105 stosowa\u0107 diet\u0119 bezglutenow\u0105. Inne pseudozbo\u017ca to m.in. komosa ry\u017cowa (quinoa), szar\u0142at (amarantus), czy gryka tatarka i zwyczajna.<\/p>\n

Nazwa chia pojawi\u0142a si\u0119 wraz z przyjazdem do Ameryki Hiszpan\u00f3w w XVI wieku i stanowi t\u0142umaczenie s\u0142owa chian pochodz\u0105cego z j\u0119zyka nahuatl (j\u0119zyk Aztek\u00f3w). Dla Aztek\u00f3w i Maj\u00f3w chia by\u0142a jedn\u0105 z podstawowych ro\u015blin uprawnych. U\u017cywano jej nie tylko do konsumpcji, ale tak\u017ce wykorzystywano do cel\u00f3w leczniczych, religijnych i ceremonialnych. Obdarowywano nasionami chia lokalnych bog\u00f3w, stanowi\u0142y one r\u00f3wnie\u017c rodzaj waluty. Podawano j\u0105 tak\u017ce wojownikom, wybitnym sportowcom, by wzmocni\u0107 ich organizmy i dostarczy\u0107 im wi\u0119cej energii. To miedzy innymi z tego wzgl\u0119du, tj. z uwagi na wr\u0119cz \u015bwi\u0119ty charakter tej ro\u015bliny dla Aztek\u00f3w, Hiszpanie postanowili ograniczy\u0107 jej u\u017cywanie przez podbite pa\u0144stwo.<\/p>\n

W ostatniej dekadzie XX w. sza\u0142wia hiszpa\u0144ska zacz\u0119\u0142a budzi\u0107 coraz wi\u0119ksze zainteresowanie, aktualnie za\u015b prze\u017cywa swoje drugie \u017cycie. Obecnie jest ju\u017c uprawiana na skal\u0119 przemys\u0142ow\u0105 nie tylko na obszarze, z kt\u00f3rego pochodzi \u2013 w Meksyku i Gwatemali ale r\u00f3wnie\u017c w krajach takich, jak Nikaragua, Ekwador, Argentyna, Boliwia, Kolumbia i Peru, a nawet w Australii. Chia zacz\u0119\u0142a by\u0107 komercjalizowana na arenie mi\u0119dzynarodowej od lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Aktualnie najwi\u0119kszymi jej producentami na \u015bwiecie s\u0105: Meksyk, Paragwaj, Argentyna i Boliwia. Sporo nasion sza\u0142wii hiszpa\u0144skiej produkuje tak\u017ce Peru, kt\u00f3ry to kraj jest pi\u0105tym co do wielko\u015bci dostawc\u0105 chia do USA.<\/p>\n

\n

Na co dobra jest chia?<\/strong><\/p>\n

Ziarna chia s\u0105 lekkostrawne, dlatego te\u017c b\u0119d\u0105 rajem na ziemi dla naszych \u017co\u0142\u0105dk\u00f3w. Dobrze nawadniaj\u0105 organizm, pomagaj\u0105 utrzyma\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 elektrolit\u00f3w, zwi\u0119kszaj\u0105 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 podczas uprawiania sport\u00f3w wyczynowych. Okazuje si\u0119, \u017ce nasiona sza\u0142wii hiszpa\u0144skiej maj\u0105 swoich zwolennik\u00f3w w\u015br\u00f3d biegaczy d\u0142ugodystansowych. Z uwagi m.in. na du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 kwas\u00f3w z grupy omega – 3 spo\u017cywanie nasion chia mo\u017ce pozytywnie wp\u0142ywa\u0107 na ograniczenie ryzyka powstawania stan\u00f3w zapalnych w organizmie, wyst\u0119powania chor\u00f3b cywilizacyjnych, w tym chor\u00f3b serca, nowotwor\u00f3w, artretyzmu. Wykazuj\u0105 tak\u017ce bardzo du\u017co zawarto\u015b\u0107 przeciwutleniaczy takich jak kwercetyna, kemferol, mirycetyna, kwas chlorogenowy i kawowy, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na zmniejszanie ryzyka rozwoju chor\u00f3b nowotworowych. Dzi\u0119ki przeciwutleniaczom, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 w sza\u0142wii hiszpa\u0144skiej zachowuj\u0105 one \u015bwie\u017co\u015b\u0107 nawet przez kilka lat.<\/p>\n<\/div>\n

Co znajdziecie w nasionach sza\u0142wii hiszpa\u0144skiej?<\/strong><\/p>\n

W nasionach chia znajdziecie: lipidy: 30-34%, bia\u0142ka: 16-26%, w\u0119glowodany: 37-42% (w\u015br\u00f3d nich przewa\u017ca b\u0142onnik pokarmowy).  Zawarto\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w w nasionach chia r\u00f3\u017cni si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od regionu uprawy, przy czym nietypowy sk\u0142ad frakcji lipidowej czyni z tych nasion, niezale\u017cnie od miejsca ich pochodzenia, niezwykle warto\u015bciowy element diety. Nasiona sza\u0142wii hiszpa\u0144skiej charakteryzuj\u0105 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 zawarto\u015bci\u0105 ALA spo\u015br\u00f3d produkt\u00f3w ro\u015blinnych znanych, jako bogate \u017ar\u00f3d\u0142a tego kwasu, takich jak lnicznik siewny (Camelina sativa L.), pachnotka zwyczajna (Perilla frutescens L.), czy len zwyczajny (Linum usitatissimum L.). Nasiona chia s\u0105 wolne od mikotoksyn (niebezczeszczenie dla zdrowia wt\u00f3rne produkty przemiany materii grzyb\u00f3w ple\u015bniowych), jak te\u017c nie zawieraj\u0105 glutenu. Dok\u0142adn\u0105 analiz\u0119 sk\u0142adu nasion chia znajdziecie w materia\u0142ach podanych poni\u017cej. Warto w tym miejscu wskaza\u0107, \u017ce s\u0105 one bogate w te witaminy: witamina C, tiamina, ryboflawina, niacyna, witamina A, witamina E oraz w te minera\u0142y: wapn, \u017celazo, magnez, fosfor, potas, s\u00f3d, cynk.<\/p>\n

Co ciekawego mo\u017cna zrobi\u0107 z nasion chia w domu?<\/strong><\/p>\n

Przewa\u017cnie spotkasz si\u0119 z informacjami, \u017ce sza\u0142wia hiszpa\u0144ska jest \u015bwietnym dodatkiem do sok\u00f3w, koktajli, musli, pudding\u00f3w, jogurt\u00f3w. Wszystko to prawda, chia genialnie smakuje w postaci koktajli, czy w po\u0142\u0105czeniu z sokami, ALE… Jest bardzo du\u017ce ALE… Je\u017celi pragniesz zachowa\u0107 zdrowie, pami\u0119taj o bardzo wa\u017cnej zasadzie, \u017ce nigdy nie powinno si\u0119 \u0142\u0105czy\u0107 jakichkolwiek owoc\u00f3w z czymkolwiek innym co owocem nie jest, zatem r\u00f3wnie\u017c z nasionami chia.<\/p>\n

Dlaczego?<\/p>\n

Owoce s\u0105 zdrowe, nawet bardzo, przy czym przede wszystkim wtedy, gdy je spo\u017cywasz samodzielnie, gdy nie dodajesz ich do innego posi\u0142ku, gdy nie \u0142\u0105czysz ich z warzywami, zbo\u017cami, zwyczajnie i najpro\u015bciej, gdy nie dodajesz ich do niczego co nie jest owocem!<\/p>\n

Je\u017celi \u0142\u0105czysz owoce z czym\u015b co owocem nie jest, organizm b\u0119dzie mia\u0142 wi\u0119cej pracy do tego, by przetworzy\u0107 poszczeg\u00f3lne sk\u0142adniki, zajdzie w nim wi\u0119cej niekorzystnych proces\u00f3w. Nasze organizmy to niesamowite maszyny, perfekcyjne, w kt\u00f3rych ca\u0142y czas trwa nieustanna praca. Dlatego te\u017c warto nie tylko je\u015b\u0107 zdrowe produkty, ale tak\u017ce nauczy\u0107 si\u0119 je \u0142\u0105czy\u0107 tak, by da\u0107 im troch\u0119 wytchnienia, by ich nie obci\u0105\u017ca\u0107 dodatkow\u0105 prac\u0105 i trudno\u015bciami. Ca\u0142a zatem zabawa polega nie tylko na tym by je\u015b\u0107 produkty zdrowe, ale tak\u017ce na tym, by umie\u0107 je ze sob\u0105 odpowiednio po\u0142\u0105czy\u0107, czyli tak, by nam nie szkodzi\u0142y. Z\u0142e bowiem po\u0142\u0105czenie zdrowych produkt\u00f3w, jak te\u017c w nieodpowiednich proporcjach, mo\u017ce spowodowa\u0107 dla zdrowia wiele szk\u00f3d. Polecam zatem z ca\u0142ego serca rozkoszowa\u0107 si\u0119 owocami w czystej postaci, niech organizm dostaje to co najlepsze i naj\u0142atwiejsze do przetworzenia i niech jest wolny od dodatkowej pracy :-). Idealnie i najzdrowiej by\u0142oby przed i po spo\u017cyciu owoc\u00f3w nie je\u015b\u0107 nic innego przez minimum 2,5 – 3 godziny. To moje osobiste do\u015bwiadczenia, jak te\u017c rady dietetyk\u00f3w, z kt\u00f3rymi mia\u0142am i mam okazj\u0119 pracowa\u0107 \ud83d\ude42 Trzymam si\u0119 tej zasady, jest dla mnie bardzo logiczna i dzi\u0119ki nie \u0142\u0105czeniu owoc\u00f3w z innymi produktami, czuj\u0119 ze m\u00f3j organizm pracuje lepiej i toleruje owoce. Nie mam wzd\u0119\u0107, nie ma b\u00f3lu brzucha lub og\u00f3lnie z\u0142ego samopoczucia po spo\u017cywaniu owoc\u00f3w, jakie mi towarzyszy\u0142y, kiedy spo\u017cywa\u0142am np bezpo\u015brednio po innym posi\u0142ku :-). Wypr\u00f3bujcie!<\/p>\n

Jak zatem spo\u017cywa\u0107 nasiona sza\u0142wii hiszpa\u0144skiej zdrowo?<\/strong><\/p>\n

M\u00f3j spos\u00f3b na zdrowy nap\u00f3j z nasionami chia<\/strong><\/p>\n

Ja pij\u0119 sok z nasion chia, kt\u00f3ry przygotowuj\u0119 sobie z wody oraz cytryny. To w tej formie proponowali go tak\u017ce Aztekowie. Nap\u00f3j z nasionami chia w tej postaci (woda, cytryna, chia) nazywali “chia fresca”, czyli \u201e\u015bwie\u017ca chia\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce w takiej formie jest najzdrowsza :-). Cytryna jest neutralna, mo\u017cna j\u0105 zatem \u015bmia\u0142o \u0142\u0105czy\u0107 z sza\u0142wi\u0105 hiszpa\u0144sk\u0105 :-). Je\u017celi Tw\u00f3j organizm nie toleruje z jakiego\u015b powodu cytryny oraz je\u017celi chcesz wykorzysta\u0107 zdrowotne w\u0142a\u015bciwo\u015bci chia w 100%, warto pi\u0107 owe nasiona z czyst\u0105 wod\u0105.<\/p>\n

Nasiona chia warto te\u017c dodawa\u0107 do da\u0144 warzywnych, posypuj\u0105c nimi np sa\u0142atki. Mo\u017cna ja tak\u017ce spo\u017cywa\u0107 jako przek\u0105sk\u0119, czy te\u017c jako zag\u0119szczacz do zup i sos\u00f3w. Dodaj\u0105c ziarna chia do m\u0105ki, b\u0119d\u0105 si\u0119 \u015bwietnie nadawa\u0142y do wypieku chleba, ciast i nale\u015bnik\u00f3w. Mo\u017cesz z nich r\u00f3wnie\u017c hodowa\u0107 kie\u0142ki, kt\u00f3re idealnie uzupe\u0142ni\u0105 Tw\u00f3j codzienny posi\u0142ek :-). Pami\u0119tajcie tak\u017ce, \u017ce chia spokojnie mo\u017cna konsumowa\u0107 zar\u00f3wno w formie nasion, jak te\u017c w wersji zmielonej.<\/p>\n

\"kie\u0142ki<\/a><\/p>\n

M.in. te \u017ar\u00f3d\u0142a zosta\u0142y wykorzystane do niniejszego wpisu:<\/b><\/p>\n